Nghệ thuật “lâm nguy”: Khả năng sáng tạo nghệ thuật của AI và khả thể cho nghệ thuật trong kỷ nguyên số hoá

Tóm tắt

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành lực lượng định hình lại đời sống sáng tạo, câu hỏi về việc liệu nghệ thuật có “kết thúc” trong kỷ nguyên mới hay không đang thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu. Dựa trên các lý thuyết kinh điển về “kết thúc nghệ thuật” của Hegel, Adorno và Danto, nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu kết hợp khảo sát các công trình lý thuyết và thực tiễn sáng tác trong các lĩnh vực thị giác, văn học, âm nhạc, truyền thông số, v.v.; từ đó đối chiếu với bối cảnh phát triển của công nghệ AI nhằm làm rõ tác động của công nghệ này đến diễn trình lịch sử nghệ thuật. Kết quả cho thấy AI vừa là tác nhân thúc đẩy dân chủ hóa sáng tạo và lai ghép thể loại, vừa là yếu tố gây ra khủng hoảng giá trị thẩm mỹ và thách thức vai trò của các định chế nghệ thuật. Do đó, quá trình sáng tạo nghệ thuật, chuyển từ mô hình tập trung vào cá nhân sang mô hình cộng tác giữa con người và máy móc, đồng thời làm mờ ranh giới giữa nghệ thuật, giải trí và truyền thông. Do đó, hai khái niệm ‘kết thúc’ hay ‘lâm nguy’ trong bối cảnh AI không mang nghĩa diệt vong, mà là sự tái cấu trúc căn bản của nghệ thuật, đòi hỏi tái định nghĩa các khái niệm và chuẩn mực thẩm mỹ, đồng thời yêu cầu chủ thể nghệ sĩ, lực lượng phê bình cần chủ động thích ứng cũng như xây dựng tiêu chí đánh giá mới nhằm bảo đảm sự tồn tại và phát triển của nghệ thuật trong hệ sinh thái sáng tạo người - máy.

Ngày nhận: 14/4/2025; ngày chỉnh sửa: 15/8/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026