Danh hoá – nguồn lực tạo ẩn dụ ngữ pháp tư tưởng trong truyện thiếu nhi Việt Nam từ góc nhìn ngữ pháp chức năng hệ thống

Tóm tắt

Bài viết khảo sát vai trò của danh hoá như một nguồn lực tạo ẩn dụ ngữ pháp tư tưởng (Ideational grammatical metaphor) trong truyện thiếu nhi Việt Nam, dựa trên khung lý thuyết ngữ pháp chức năng hệ thống. Nghiên cứu tập trung vào ba dạng danh hoá tiêu biểu: danh hoá diễn trình, danh hoá phẩm định và danh hoá mệnh đề. Dữ liệu thu thập từ 234 truyện thiếu nhi Việt Nam với 710 trường hợp danh hoá được xác định; danh hoá diễn trình chiếm tỉ lệ cao nhất. Bằng phương pháp miêu tả ngôn ngữ học và hệ thống thủ pháp thống kê, phân loại, so sánh theo cách tiếp cận định tính và định lượng cùng quy trình năm bước phân tích ẩn dụ ngữ pháp, bài viết làm rõ quy mô, phân bố cùng vai trò tổ chức văn bản, năng lực biểu đạt và giá trị tư tưởng được kiến tạo qua các phương thức danh hoá. Từ đó bài viết góp phần mở rộng ứng dụng lý thuyết ẩn dụ ngữ pháp đối với ngôn ngữ đơn lập như tiếng Việt và thể loại truyện thiếu nhi.

Ngày nhận: 07/01/2025; ngày chỉnh sửa: 20/10/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026