Biểu tượng văn hóa và ký hiệu học dân tộc Thái trong Mùa quýt rừng: Mô thức thiêng, nghi lễ và diễn ngôn văn chương

Tóm tắt

Bài viết phân tích tập truyện Mùa quýt rừng của La Quán Miên – một nhà văn dân tộc Thái - dưới góc nhìn ký hiệu học và lý thuyết diễn ngôn văn hóa, tập trung vào cách các biểu tượng văn hóa truyền thống được tổ chức lại trong cấu trúc tự sự nhằm phản ánh bản sắc cộng đồng Thái trong bối cảnh hiện đại hóa. Tác phẩm được nhìn nhận như một không gian lưu giữ và vận hành ký ức cộng đồng, nơi các biểu tượng như không gian thiêng, nghi lễ và hồn vía không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn đóng vai trò như những đơn vị mã hóa tự sự, phản ánh thế giới quan và cấu trúc tư duy bản địa. Không gian thiêng được phân tích như ký hiệu của trật tự vũ trụ; nghi lễ là mô thức kể chuyện cộng đồng; còn hồn vía thể hiện sự vận động của bản sắc trong quá trình thương lượng giữa truyền thống và hiện đại. Ngôn ngữ tác phẩm sử dụng chiến lược song ngữ, tạo hiệu ứng đa mã như một hình thức khẳng định quyền tự biểu hiện của chủ thể thiểu số. Dù không đi sâu vào khai thác tâm lý nhân vật hay các vấn đề xã hội hiện đại, tác phẩm vẫn cho thấy giá trị đặc biệt ở lối kể chuyện mộc mạc, giàu tính ẩn dụ. Bài viết đề xuất tiếp cận liên ngành để khám phá sâu hơn các động lực tự sự trong văn học dân tộc thiểu số Việt Nam.

Ngày nhận: 19/5/2025; ngày chỉnh sửa: 22/10/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026