Cổ Thái cực đồ tại Việt Nam: Dạng thức, lưu truyền và ứng dụng

Tóm tắt

Từ xa xưa, Cổ Thái cực đồ đã lưu truyền và có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực học thuật và văn hóa Việt Nam. Dựa trên các hiện vật thu thập được từ nhiều nguồn, tác giả đi sâu tìm hiểu và phân tích các dạng thức lưu truyền, cách thức và phạm vi sử dụng Cổ Thái cực đồ ở Việt Nam. Bên cạnh đó, tác giả cũng chú trọng khái quát mô thức tư duy, đặc điểm và ý nghĩa của Cổ Thái cực đồ trong thực tiễn. Kết quả nghiên cứu của bài viết cho thấy, Cổ Thái cực đồ đã được lưu truyền phổ biến, liên tục ở Việt Nam từ thế kỷ XVI đến nay. Trên thực tế, người Việt thường sử dụng Cổ Thái cực đồ làm đồ án trang trí trên một số hạng mục kiến trúc, đồ thờ, bia đá, chuông đồng, khánh đồng, v.v. theo cả hai mô thức: có Bát quái phân bố xung quanh và không có Bát quái phân bố xung quanh. Trong khi sử dụng, bên cạnh việc tiếp thu Cổ Thái cực đồ của Trung Quốc, người Việt cũng sáng tạo một số đồ hình Thái cực, từ đó tạo nên nhiều biến thể Cổ Thái cực đồ. Điều đó phản ánh quan điểm và tư duy của người Việt khi tiếp thu và vận dụng đồ hình Dịch học.

Ngày nhận: 19/3/2025; ngày chỉnh sửa: 19/8/2025; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026