Các tầng nấc can thiệp và chuyển hóa chiến lược thuộc địa của thực dân Pháp tại Việt Nam: Từ hiệp ước Versailles (1787) đến đánh chiếm Đà Nẵng (1858)

Tóm tắt

Cuộc tấn công của liên quân Pháp - Tây Ban Nha vào Đà Nẵng ngày 1/9/1858 được xem là điểm khởi đầu của quá trình thực dân Pháp xâm lược Việt Nam. Tuy nhiên, từ góc nhìn lịch sử quan hệ quốc tế và địa chính trị khu vực thế kỷ XIX, sự kiện này không phải là một quyết định quân sự mang tính nhất thời, mà là kết quả của một tiến trình thăm dò, can thiệp và chuẩn bị kéo dài gần bảy thập niên kể từ khi ký Hiệp ước Versailles (1787). Trên cơ sở khai thác và đối chiếu các nguồn tư liệu từ chính sử triều Nguyễn, Châu bản triều Nguyễn, tài liệu lưu trữ của Bộ Ngoại giao Pháp, Bộ Hải quân và Thuộc địa Pháp cùng các tài liệu Pháp, bài viết phân tích quá trình chuyển hóa trong chiến lược của Pháp đối với Việt Nam từ cuối thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX. Nghiên cứu tập trung làm rõ vai trò của Hiệp ước Versailles (1787) như một tiền đề chính trị - ngoại giao; sự tham gia của giới giáo sĩ, thương nhân và sĩ quan hải quân trong quá trình tích lũy tri thức chiến lược về Việt Nam; cũng như các hoạt động thăm dò quân sự, gây sức ép ngoại giao và can thiệp từng bước dưới các triều vua từ Minh Mạng đến Tự Đức. Qua đó, bài viết cho thấy sự đan xen giữa động cơ kinh tế, tham vọng địa chính trị và vấn đề truyền giáo trong chiến lược thuộc địa của Pháp, đồng thời góp phần lý giải những giới hạn trong nhận thức chiến lược và chính sách đối ngoại của triều Nguyễn trước thách thức từ chủ nghĩa thực dân phương Tây.

Ngày nhận: 30/4/2026; ngày chỉnh sửa: 18/6/2026; ngày chấp nhận đăng: 30/6/2026